2024 Yılı Son Çeyrekte Ekonomi

-

 Türkiye Ekonomisi’ndeki son gelişmeler iktisatçıları da, siyasetçileri de şaşırtmaya devam ediyor. Kimi sektörler ve alanlarda iyileşmeler ve olumlu veriler ile güzel yorumlar yapılırken kimileri de olumsuzlukları öne sürerek karamsar tablo oluşturuyorlar. Her birinin haklı ve haksız yönleri kamuoyuna net olarak yansıtılmasa da -genelde- bir iyileşmenin varlığı da gerçek.

Örneğin ekonominin dış finansal istikrarını gösteren ödemeler dengesi Ağustos ayı verileri cari açık başta olmak üzere bir çok verinin ekonominin dayanıklılığını arttırdığı gibi dezenflasyon sürecinde olumlu katkısı bulunuyor.

Bu konuda Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası’nın açıklaması şöyle:

“Türkiye Cumuriyeti Merkez Bankası (TCMB) Ağustos ayı cari işlemler dengesi verilerini açıkladı. Cari denge ağustosda 4.3 milyar dolar fazla verirken , Ağustos 2019’dan bu yana en yüksek düzeyde fazla görüldü. Aynı ayda 12 aylık cari açık 11.3 milyar dolara geriledi. Temmuzda yıllık bazda cari işlemler açığı 15.1 milyar dolar olmuştu.”

Yani ekonomide gelişmeler bazı alanlarda olumluya döndü ve dönmesi de bekleniyor. TÜİK’e göre enflasyon yıllıkta yüzde 50’nin altına indi. Ancak yıl sonu enflasyon beklentisi revize edilerek yüzde 41’den 43’e yükselten derecelendirme kuruluşları açıklamaları da bulunuyor. Keza döviz kurlarından yukarı yönlü gelişmeler de yıl son tahminlerini olumsuz etkileyecek gibi görünüyor.

Ekonominin birkaç parametresindeki bu dalgalanmaları nasıl yorumlamak gerekiyor? Ortadoğu’nun jeopolitik konumuna karşın ‘ihracat iklim endeksi’nin olumlu sürdürmesi bir başka umut verici gelişme. Bunu da Türkiye’den komşulara 18 milyar dolarlık ihracat destekliyor.

Türkiye Ekonomisi’nin yılın son çeyrekteki kimi alanlarda pembe kimi alanlarda puslu görüntüsüni daha net ifade edebilmek ve güçlü ekonomi için zorunlu ekonomik ve finansal kriterleri irdelemekte yarar var.

Örneğin, Türkiye’nin 2002-2007 yıllarında gündeminde olan ve CHP’nin ana gündem maddelerinden birini oluşturan Avrupa Birliği için Maastrich kriterleri ile Kopenhag kriterleri olmazsa olmazlardır. Her iki antlaşmayla 1993 yılında yürülüğe giren bu anlaşmalara göre AB para alanına katılabilmek için kriterler öngörülmüştür;

1.      Fiyat İstikrarı: üye devlet enflasyon oranı AB üye devletletleri arasında en düşük enflasyon oranına sahip üç üye ortalamasının yüzde 1.5 puan fazla olabilir.

2.      Bütçe Açığı: üye devletin yıllık kamu kesimi bütçe açığının GSYH’ya oranının yüzde 3’ünü geçmemeli.

3.      Borç: üye devletin yıllık kamu borcunun GSYH’na oranı yüzde 60’ını geçmemeli.

4.      Faiz Oranı: AB üyeleri içinde en düşük enflasyona sahip üç üye devlet ortalamasının yüzde 2 puandan fazla olmamalıdır.

5.      Döviz Kuru İstikrarı: üye devletin döviz kuru Avrupa Döviz Kuru Mekanizmasına dahil olmalı ve dalgalanma marjları içinde kalınmalıdır.

Kopenhag Kriterleri’nde ise gereklilikler; siyasi, ekonomik ve AB mevzuatıyla ilgili uyum süreçleridir.

Türkiye Ekonomisinde bu yıl itibariyle; fiyat istikrarı, bütçe açığı, faiz oranları ile döviz istikrarı alanlarında Avrupa Birliği (Aynı zamanda güçlü ekonomi) kriterlerine yüzde yüz uyum sağlanmış değil.

Yalnız “borç” kriteri alanında Haziran 2024 itibariyle durum şöyledir;

“Türkiye’nin Brüt dış borç stoku 30 Haziran 2024 itibariyle 512 milyar dolar ve GSYH’ya oranı yüzde 42.6’dır. Aynı tarihte net dış borç stoku ise 265.4 milyar dolar olup borcun milli gelire oranı yüzde 22.1’dir.”

Yıl sonu itibariyle cari açığın GSYH’ya oranı %2.2’ye gerilemesini IMF’de öngörüyor.

Borç yönetimi ve cari açık konusundaki bu başarılı performansın gerçekleşmesi diğer alanlarda  ve gelecekte olumlu sonuç elde edileceğinin göstergesidir. Aslında döviz rezervleri (brüt ve net) başta olmak üzere hizmetler dengesindeki gelir artışları (9.6 milyar dolar) ile seyehat döviz gelirleri (6.7 milyar dolar)  gerçekleşmeleri ile doğrudan yabancı yatırım girişleri de ekonomik görünümle ilgili tablonun gelecekte pembeye dönüşeceğinin işaretleri… IMF’nin geçtiğimiz günlerdeki açıklamalarına göre; büyüme 2024’de %3 ve 2025’de %2.7 olarak öngörülüyor. Enflasyon konusunda ise ülkemizin ve IMF’nin tahminleri tümüyle örtüşüyor: 2024 - %43, 2025 - %24.

Yayın Yeri: Ekonomim Gazetesi

Yayın Tarihi: 19 Ekim 2024

Yazar:

Şerif Yüksel

Raif Bakova

Yayın Linki: https://www.ekonomigazetesi.com/kose-yazisi/2024-yili-son-ceyrekte-ekonomi-34702/

Yorumlar

Yorum Gönder

Bu blogdaki popüler yayınlar

Türkiye'de Son Dönem Ekonomi Yönetimi ve Politikaları

-
Türkiye’de 2001-2024 yıllarında yaşanan ekonomi yönetimleri ve politikaları açıklaması zor ama anlamlı sonuçlar içermektedir. 2001 Bankacılık krizi ve hızlı çözümü dönemin siyasal iktidarının beklemediği kadar başarılı olmuştur. ABD’den gelen Kemal Derviş’in uygulamaya koyduğu yeni ekonomik önlemlerle kriz hızla çözümlenmiş, ekonomik göstergeler olumluya dönüşmüştür. Bu dönemde eski iktidardan kalan ekonomi bürokratları görevlerini sürdürmüşlerdir. 2002-2006 dönemindeki bahar havası, 2008 Küresel krizin etkisiyle önce durağanlaşmış ardından da gerileme sürecine evrilmiştir. Bir dönem 1 doların 1 lira olacağı konuşulmuş, 10 bin doları geçen kişisel milli gelir ‘orta gelir tuzağı’na yakalanmış ve gerilemiştir. Ülkemizde yaşanan siyasal dalgalanmaların da etkisiyle ancak 2023 yılında kişi başına düşen gelir yeniden 10 bin dolara ulaşmıştır. Temel ekonomik göstergelerin bozulması ve alınan kararların sürdürülebilir olmaktan çıkmasıyla 2023 Baharında seçim sonrası ekonomi yeniden yapıland...
Devamı

Türkiye Ekonomisi “Yeniden” Küreselleşiyor

-
Kimi iktisatçılara göre ekonomilerin hızlı ve güçlü kalkınmalarının yöntemi dış yatırımlar ile büyümedir. İkinci Dünya Savaşı sonrası kurulan IMF ve Dünya Bankası da bu tür görüşleri benimseyen uzmanlarla çalışmış ve büyük devletler de bu akımının destekçisi olmuşlardır. Ellili yıllardan itibaren dünyanın büyük bölümünde uygulamaya konulan ekonomik programların temel ilkesi liberal iktisat politikası olmuştur. Yeni dönem, kambiyo kısıtlamalarının da kaldırılması ile dünya sermaye ve para piyasalarında serbestliğin başladığı yıllardır. Ancak kalkınmakta olan ülkeler yeterli finans kaynağına sahip olamadıkları için dış yatırımlarla ilişkilerini geliştirmek yolunu seçmişlerdir. Türkiye ekonomi yönetimleri   IMF ve Dünya Bankası üyeliğine karşın 1950-2000 yılları arasında birkaç kez krize girmiş ve IMF uzmanlarının önerisi doğrultusunda ‘istikrar programları’ hazırlayıp uygulamaya koymuştur. Ne var ki elli yıllık dönemde sonunda bankacılık krizi ile yine bir Dünya Bankası uzmanı (D...
Devamı

Bist’de Kritik Günler: Borsacı Ve Yatırımcı

-
BİST (Borsa İstanbul) gelişmekte olan ülkeler borsaları arasında bir süredir yatırımcılarını mutlu eden bir performans içindeydi. Üstelik yabancı yatırımcıların azalmasına karşın tasarruf sahipleri bu durumdan etkilenmemişti. Bu yıl BİST100 endeksinin 8000 puanı denediği günlerde borsa uzmanları 10 binden söz etmeye başladılar. Bu arada geçen yıl 1.4 milyon yeni yatırımcının katıldığı BİST’de geçen günlerde yatırımcı sayısı 8 milyona ulaşmıştı. Hele halka arz yatırımcıları küçük dağıtım paylarına karşın getirilerden çok mutluydu. Öyle ki bu yılın halka arzlarının birinde yeni yatırımcılarla rekor katılım gerçekleştiği gibi, getirisi de yüzde 440 olmuştu. Ancak, Ekim ayının ilk günlerinde Ortadoğu siyasi çatışmasının da etkisiyle BİST’te sorunlu bir dönem başlamış bulunuyor. Endeks de 10 bin değil 7 binde tutunmak güçleşti. Borsanın 16-20 Ekim haftası İsrail’in Filistin’e yönelik abluka ve bombardımanlarından başlayarak bir çok olayın etkisiyle düşüşle kapadı. Bu belirsiz ve kaotik or...
Devamı